Из книги «ПАМЯТЬ» Россонского района, Витебской области, Республики Беларусь.
Упартыя баі разгарнуліся на поуначы Віцебскай вобласці у 1-й палове ліпеня 1941 г. Гітлерауцьі пачалі рашучы штурм Полацка. У тыя грозныя дні наш край мужна абаранялі уральцы — воіны 22-й арміі, якой камандавау генерал-лейтэнант Ф. А. Ершакоу, начальнікам штаба быу генерал-маёр Г. А. Захарау.
22-я армія займала паласу абароны у 280 км уздоуж ракі Заходняя Дзвіна ад Віцебска да Краславы. Абапіраючыся на Полацкі і Себежскі умацаваныя раёны, яна стрьімлівала сваімі 7 дывізіямі націск 16 дывізій, 3-й танкавай групы, 57-га матарызаванага і 23-га армейскага карпусоу гітлерауцау. Велізарная перавага сіл і сродкау праціуніка, расцягнутасць лініі абароны і адсутнасць рэзервау у камандавання арміі прымушалі яе часці весці цяжкія баі, паступова з баямі адыходзіць на усход.
Утрыманне часцямі 22-й арміі на працягу доугага часу Полацкага умацаванага раёна стварыла сур'ёзную пагрозу флангам фашысцкіх груп армій «Поунач» і «Цэнтр».
Выключную стойкасць у гэтых баях паказала 112-я стралковая дывізія. Камандавау ёю палкоунік Іван Андрэевіч Капяк — кадравы вайсковец, узнагароджаны за гераізм у гады грамадзянскай вайны ордэнам Чырвонага Сцяга.
Мужна змагаліся воіны 416-га стралковага палка, 156-га артдывізіёна, 196-га разведвальнага батальёна і іншьіх часцей.
8 сутак дывізія не вьіходзіла з бесперапыннага бою, стрьімліваючьі націск намнога болыных сіл ворага. Параненых савецкіх воінау дастаулялі у медсанбаты у бліжзйшьія тылы — населеныя пункты Індра, Каханавічыі, Клясціцы, Расоны, Камень, Рэпішча. За масавы гераізм і адвагу, праяуленыя асабовым складам у гэтай бітве, ваенны савет 22-й арміі аб'явіу дывізіі падзяку.
112-я стралковая дывізія 4 ліпеня згодна з загадам арганізавана заняла абарону па Заходняй Дзвіне, р. Сар'янка да возера Асвейскае. На гэтым рубяжы вызначыуся 385-ы стралковы полк пад камандаваннем А. I. Садава. У адным з баёу праціунік страціу тут да 2,5 тыс. забітых і параненых салдат. Але вялікія страты былі і у чырвонаармейцау: да 9 ліпеня яны склалі каля 40 % асабовага складу. I усё ж дывізія па-ранейшаму стрымлівала шалёны націск гітлерауцау. 15 ліпеня яна арганізавала абарону на лініі азёр Ізубрьіца і Атраднае, абараняючы шлях на Юхавічы. 3 14 на 15 ліпеня камандны пункт дьівізіі размяшчауся ля вескі Змітроу Мост, а перадавыя яе часці утрымлівалі фронт на лініі Валоунікі — Юхавічы — Клясціцы — Грыбова — Сяляушчына. Праціунік імкнууся адрэзаць часці дывізіі ударам з флангау з Себежа і Рудні на Расоны, але гэта яму не удалося. Часці дывізіі з баямі, у арганізаваным парадку адыходзілі на усход, даючы магчымасць звакуіраваць у савецкі тыл мірнае насельніцтва, жывёлу і каштоунасці.
У аператыуных зводках і баявых данясеннях у штаб дывізіі таго часу часта успамінаюцца населеныя пункты Юхавічы, Галяшы, Прахорава, Доугі Бор, Паулава, Пушча, Сінск, Асіннікі, Ражнова, Фаміно, Глаты, Чарнышова, Змітрова, Ізбішча, Грачушына, Сяляушчына, Дворышча, Гарбачэва, Старына, Галубова і іншыя, за якія вялі баі падраздзяленні дывізіі. 17 ліпеня байцы дывізіі стрымлівалі праціуніка на берагах воз. Нешчарда, баі ішлі за кожны населены пункт, узгорак. Мужна трымаліся заслоны, якія давалі магчымасць асноуным сілам дьівізіі адыходзіць на новы рубеж. Больш за суткі стрымлівалі байцы заслоны атакі гітлерауцау ля в. Клясціцы, доугі час не давалі ворагу прасунуцца наперад 3 кулямётныя разлікі, пакінутыя на пауночных вышынях у в. Гарбачэва.
Да 20-х чыслау ліпеня на Невельскім напрамку сканцэнтраваліся абяскроуленыя рэшткі 112-й і 98-й дывізій і штаба 51-га стралковага корпуса агульнай колькасцю да 5 тыс. чалавек. Яны стрьімлівалі націск свежых 12-й і 82-й пяхотных, 14-й і 19-й мотастралковых дывізій праціуніка, якія колькасна перавышалі нашы у некалькі разоу.
Не было мяжы мужнасці і стойкасці уральцау. Нават ва умовах поунага акружэння 112-я дывізія на працягу 3 сутак адбівала націск ворага і з гонарам вытрымала самыя жорсткія баі за сваю гісторьію.
Камандзір дьівізіі І. А. Капяк паказау прыклад палкаводчай мужнасці, майстэрства і вытрымкі, знаходлівасці і адвагі. Паранены, ён кіравау боем, лежачы на насілках. Па яго загаду рашткі баявой часці рашучай атакай вырваліся з чарговага акружэння і вынеслі баявы сцяг. А у верасні 1941 г. ветэраны баёу на Верхнядзвіншчыне і Расоншчыне уручылі абмытую крывёю баявую святыню новаму баявому калектыву, які з гонарам і славай пранёс яе праз наступныя ваенныя выпрабаванні.
Не менш мужна змагаліся на расонскай зямлі і воіны іншьіх часцей. Амаль тыдзень стрымлівалі фашыстау артылерысты 98-й стралковай дьівізіі у Сяляушчынскім сельсавеце, упарта утрьімлівалі савецкія байцы чыгуначны пераезд ля в. Прыбыткі. Не шкадуючы жыцця, змагаліся у расонскім небе савецкія лётчыкі. Шмат іх засталося у зямлі Расоншчыны, аднак і многія нямецкія сцярвятнікі знайшлі тут сабе магілу. Нашы пілотьі, часта застаючыся у меншасці, змагаліся да апошняга патрона, а калі і яго не заставалася, ішлі на таран. Такі подзвіг здзейснілі у небе над в. Сяргеева Клясціцкага сельсавета невядомыя лётчыкі, якія накіравалі свой самалёт на фашысцкі знішчальнік.
Але, нягледзячы на усю мужнасць і стойкасць воінау Чырвонай Арміі, стрымаць лавіну фашьісцкіх полчышчау не удалося.
При помощи переводчика Белазар, получилось:
Упорные бои развернулись на севера Витебской области в 1-й половине июля 1941 г. Гитлерауцьи начали решительный штурм Полоцка. В те грозные дни наш край мужественно защищали уральцы - воины 22-й армии, которой возглавлял генерал-лейтенант Ф. А. Ершакоу, начальником штаба был генерал-майор Г. А. Захарау.
22-я армия занимала полосу обороны в 280 км вдоль реки Западная Двина от Витебска до Краславы. Опираясь на Полоцкий и Себежский укрепленные районы, она стрьимливала своими 7 дивизиями нажатие 16 дивизий, 3-й танковой группы, 57-го моторизованного и 23-го армейского карпусоу гитлерауцау. Огромное преимущество сил и средств прациуника, расцягнутасць линии защиты и отсутствие резервов у командования армии заставляли ее части вести тяжелые бои, постепенно с боями отходить на восток.
Содержание частями 22-й армии в течение долго времени Полоцкого укрепленного района создало серьезную угрозу флангом фашистских групп армий «Поунач» и «Центр».
Исключительную стойкость в этих боях показала 112-я стрелковая дивизия. Возглавлял ею палкоуник Иван Андреевич Капяк - кадровый военный, награжденный за героизм в годы гражданской войны орденом Красного Знамени.
Мужественно сражались воины 416-го стрелкового полка, 156-го артдывизиёна, 196-го разведывательного батальона и иншьих чаще.
8 суток дивизия НЕ вьиходила из непрерывного боя, стрьимливаючьи давление намного более что сил врага. Раненых советских воинау дастауляли в медсанбат в ближзйшьия тылы - населенные пункты Индра, Каханавичыи, Клястицы, Россоны, Камень, Рэпишча. За массовый героизм и отвагу, праяуленыя личным составом в этой битве, военный совет 22-й армии объявил дивизии благодарность.
112-я стрелковая дивизия 4 июля согласно приказу организованно заняла оборону по Западной Двине, р. Саръянка до озера Освейское. На этом рубеже вызначыуся 385-й стрелковый полк под командованием А. I. Садава. В одном из баёу прациуник потерял здесь до 2,5 тыс. убитых и раненых солдат. Но большие потери были и в чырвонаармейцау: до 9 июля они составили около 40% личного состава. I все же дивизия по-прежнему сдерживала бешеный натиск гитлерауцау. 15 июля она организовала оборону на линии озер Изубрьица и Отрадное, защищая путь на Юхавичы. 3 14 на 15 июля командный пункт дьивизии размяшчауся возле деревни Змитроу Мост, а передовые ее части удерживали фронт на линии Валоуники - Юхавичы - Клястицы - Грыбова - Сяляушчына. Прациуник имкнууся отрезать части дивизии ударом с флангау из Себежа и Рудне на Россоны, но это ему не удалось. Части дивизии с боями, в организованном порядке отходили на восток, давая возможность звакуираваць в советский тыл мирное население, скот и каштоунасци.
В оперативно сводках и боевых донесения в штаб дивизии того времени часто вспоминаются населенные пункты Юхавичы, Галяшы, Прахорава, долг Бор, Паулава, Пуща, Синск, Асинники, Ражнова, Фомино, Глаты, Чернышева, Змитрова, Избище, Грачушына, Сяляушчына, Дворышча, Горбачево, Старина, Галубова и другие, за которые вели бои подразделения дивизии. 17 июля бойцы дивизии сдерживали прациуника на берегах оз. Нещердо, бои шли за каждый населенный пункт, холм. Мужественно держались завесы, которые давали возможность основным силам дьивизии отходить на новый рубеж. Более суток сдерживали бойцы занавеса атаки гитлерауцау у д.. Клястицы, долг время не давали врагу продвинуться вперед 3 пулеметные расчеты, оставленные на северо высотах в дер. Горбачево.
До 20-х чыслау июля на Невельском направлении сконцентрировались абяскроуленыя остатки 112-й и 98-й дивизий и штаба 51-го стрелкового корпуса общей численностью до 5 тыс. человек. Они стрьимливали нажатие свежих 12-й и 82-й пехотных, 14-й и 19-й мотострелковых дивизий прациуника, которые количественно превышали наши в несколько раз.
Не было предела мужеству и стойкости уральцев. Даже в условиях полного окружения 112-я дивизия в течение 3 суток отражали натиск врага и с честью выдержала самые ожесточенные бои за свою историю.
Командир дьивизии И. А. Капяк показали пример палкаводчай мужества, мастерства и выдержки, находчивости и смелости. Раненый, он управляли боем, лежа на носилках. По его приказу остатки боевой части решительной атакой вырвались из очередного окружения и вынесли боевое знамя. А в сентябре 1941 ветераны баёу на Верхнядвиншчыне и Расоншчыне вручили омытою кровью боевую святыню новому боевому коллективу, который с честью и славой пронес ее через последующие военные испытания.
Не менее мужественно сражались на Россонской земли и воины других частей. Почти неделю сдерживали фашистов артиллеристы 98-й стрелковой дивизии в Сяляушчынским сельсовете, упорно удерживали советские бойцы железнодорожный переезд возле д. Доходы. Не жалея жизни, сражались в Россонском небе советские летчики. Много их осталось в земле Расоншчыны, однако и многие немецкие стервятники нашли здесь себе могилу. Наши пилоты, часто оставаясь в меньшинстве, сражались до последнего патрона, а если и его не оставалось, шли на таран. Такой подвиг совершили в небе над д. Сергеева Клясцицкага сельсовета неизвестные летчики, которые направили свой самолет на фашистский истребитель.
Но, несмотря на всю мужество и стойкость воинов Красной Армии, сдержать лавину фашистских полчищ не удалось.